اثربخشی آموزش راهبردهای کمکخواهی بر انگیزش بیرونی، انگیزش درونی، و بیانگیزگی تحصیلی دانشآموزان
محورهای موضوعی :
1 - گروه آموزش روان شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
کلید واژه: انگیزش بیرونی, انگیزش درونی, بیانگیزگی تحصیلی, راهبردهای کمکخواهی,
چکیده مقاله :
این پژوهش، با هدف تعیین اثربخشی آموزش راهبردهای کمکخواهی بر انگیزش بیرونی، انگیزش درونی، و بیانگیزگی تحصیلی دانشآموزان دورۀ متوسطه انجام شد. روش پژوهش، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون ـ پسآزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانشآموزان پسر پایه نهم دبیرستانهای شهرستان مهرستان در سال تحصیلی1404-1403 بود. در این راستا، نمونهای به حجم 40 نفر از دانشآموزان به صورت هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه 20 نفره آزمایش و کنترل جایگذاری شدند. برای اندازهگیری متغیرهای پژوهش از مقیاس انگیزش تحصیلي (AMS) استفاده شد. گروه آزمایش در 12 جلسه تحت مداخله آموزش راهبردهای کمکخواهی قرار گرفت و پس از آن، از هر دو گروه پسآزمون به عمل آمد. تحلیل دادهها با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغیره انجام شد. نتایج نشان داد که با کنترل اثر پیشآزمون، بین میانگین پسآزمونهای دو گروه آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد (05/0P<) و در گروه آزمایش، میانگین انگیزش درونی و بیرونی افزایش و بیانگیزگی تحصیلی کاهش یافته بود. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که این مداخله آموزشی در انگیزش تحصیلی دانشآموزان تأثیر قابل توجهی دارد و میتواند مورد استفاده معلمان و مربیان مدارس قرار گیرد.
This study aimed to investigate the effect of teaching Help-Seeking Strategies on external motivation, internal motivation and academic demotivation of high school students. The research method was a semi-experimental study with a pre-test and post-test design and a control group. The statistical population of the study included all ninth-grade male students of high schools in Mehrestan County in the academic year 2024-2025. To do this, 40 students were purposefully selected and divided into two groups of 20, one experimental and one control group. To measure the research variables the Academic motivation scale (AMS) was used. The experimental group underwent help-see-king strategies intervention over 12 sessions, and then both groups were given a post-test. Data analysis was performed using multi variate analysis of covariance. The results showed that, by controlling the pre-test effect, there was a significant difference at the p<0.05 between the post-test means of control and experimental groups,and in experimental group the means of extrinsic motivation and intrinsic motivation increased but the mean of academic demotivation decreased. Therefore, it can be concluded that this intervention has a significant effect on increasing extrinsic and intrinsic motivation and reducing academic demotivation of students.
آقاپور، مهدی؛ ابوالمعالی الحسینی، خدیجه؛ و اصغرنژاد، فرید؛ علی اصغر (1397). مقایسه اثربخشی آموزش راهبردهای مقابله با استرس و راهبردهای کمکخواهی بر سازگاری تحصیلی. پژوهش در نظامهای آموزشی، (42)12، 39-58. https://doi.org/10.22034-/jiera.2018.78683.
بنیادی، محسن؛ منظری توکلی، علیرضا؛ زینالدینی میمند، زهرا؛ و سلطانی، اماناله (1404). طراحی و بررسی اثربخشی بستة آموزشي تئوری انتخاب بر روی انگیزش و امید تحصیلی دانشآموزان پسر مقطع متوسطه: مطالعه موردی شهر کرمان. مجله شناخت، رفتار، یادگیری، (2)2، 14-1.https://doi.org/10.61838/jcbl.2.2.16 .
بیرامی، ناصر (1395). مقایسه اثربخشی آموزش راهبردهای خودتنظیمی انگیزش و راهبردهای کمکخواهی در بهبود نشانههای استرس تحصیلی، عملکرد و انگیزش تحصیلی با تعدیلگری سبکهای اسنادی در دانشآموزان. پایاننامه دکتری روانشناسی تربیتی، دانشگاه تبریز. https://elmnet.ir/doc/10959514-71281.
بهرامیان، سیده فاطمه و شیخالاسلامی، راضیه (1403). اثربخشی آموزش راهبردهای فراشناختی بر بهزیستی تحصیلی و کمکطلبی تحصیلی دانشآموزان دختر نوجوان. راهبردهای شناختی در یادگیری، (22)12، 49-35. https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2024-.27802.2581
پیرانی، عارف؛ یاراحمدی، یحیی؛ احمدیان، حمزه؛ و پیرانی، ذبیح (1397). مدل ساختاری درگیری تحصیلی براساس اهداف پیشرفت و خودتنظیمی با میانجیگری انگیزش تحصیلی در دانشآموزان دختر دوره متوسطه دوم شهر ایلام. نوآوریهای آموزشی، (3)17، 172-149.https://doi.org/10.52547/jcoc.12.3.71 .
حبیبیکلیبر، رامین (1391). اثربخشی آموزش راهبرد خودتنظیمی کمکخواهی بر مؤلفههای حل مسئله ریاضی دانشآموزان با توجه به اثرات جنسیت و اهداف پیشرفت. رساله دکتری روانشناسی تربیتی، دانشگاه تبریز. https://elmnet.ir/doc/10544284-46693
حسینی، سیدجواد؛ مکتبی، غلامحسین؛ شهنیییلاق، منیجه؛ و امیدیان، مرتضی (1403). مقایسة تأثیر آموزش انگیزش تحصیلی و راهبردهای کمکخواهی بر ثبات قدم دانشآموزان دورۀ متوسطه اوّل. روانشناسی مدرسه و آموزشگاه، (3)13، 30-40. https://doi.org-/10.22098/jsp.2024.15539.5910..
رجایی، اعظم؛ نادی، محمدعلی؛ و منشئی، غلامرضا (1401). بررسی اثربخشی بسته آموزشی انگیزشی ـ دلبستگی به مدرسه بر پرخاشگری و عملکرد تحصیلی دانشآموزان دختر پایه دهم. راهبردهای شناختی در یادگیری، (19)10، 81-61. https://doi.org/10-.22084/j.psychogy.2022.24000.2296
صالحینیا، حمید؛ رضایی، فاطمه؛ کریمی، علی؛ مزیدی مرادی؛ افروز، خضری؛ روژان و شهابینیا، زهرا (1403). بررسی وضعیت انگیزه تحصیلی و رابطه آن با فرسودگی تحصیلی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی جهرم. مجله علومپزشکی پارس، (4)22، 71-60..https://doi.org/-10.22034/pjms.2025.2049502.1185.
صداقت، زینب؛ حاجییخچالی، علیرضا؛ شهنیییلاق، منیجه، و مکتبی، غلامحسین (1395). آزﻣﻮن و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣﺪل راﺑﻄﻪ ﻋﻠﯽ ﻫﺪفﻫﺎي ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ و دوﺳﺘﯽ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد رﯾﺎﺿﯽ ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﺠﯿﮕﺮي اﻧﻮاع ﮐﻤﮏﻃﻠﺒﯽ در داﻧﺶآﻣﻮزان دﺧﺘﺮ ﻣﺪارس اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي درﺧﺸﺎن و ﻋﺎدي دوره ﻣﺘﻮﺳﻄﻪ اول ﺷﻬﺮ اﻫﻮاز. مجلۀ روشها و مدلهای روانشناختی، (25)7، 66-45. https://doi.org-./10.30495/jpmm.2016.2098
عالیپور، کبری؛ عباسی، محمد؛ قدمپور، عزتاله (1403). امکانسنجی بستة آموزشی کیفیت زندگی در مدرسه بر انگیزشتحصیلی و تعلق به مدرسه، رویش روانشناسـی، (3)۱۳، 45-۵۴.
.http://frooyesh.ir/article-1-4957-fa.html
غلامرضائی، ندا؛ خلعتبری، جواد؛ و تویرسیاری، عفت (1404). اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت به والدین بر میزان استرس، سلامت روان، و انگیزه تحصیلی در فرزندان آنها، رویش روان شناسی، (2)۱۴، ۱۵۴-۱۴۵.http://frooyesh.ir/article-1-5809-fa.html
کابینیمقدم، سلیمان؛ انتصار فومنی، غلامحسین؛ حجازی، مسعود؛ و اسدزاده، حسن (1398). مقایسه تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری خودتنظیمی و کمکخواهی در افزایش اشتیاق و سرزندگی تحصیلی دانشآموزان اهمالکار. راهبردهای شناختی در یادگیری، (13)7، 191-212. https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2019.18327.1910.
لهراب گله، محمد؛ شریفی، طیبه؛ غضنفری، احمد (1402). نقش میانجی انگیزش تحصیلی در رابطه بین خوشبینی و اشتیاق تحصیلی در دانشآموزان، رویش روانشناسی، (12)۱۲، ۱۲۷-۱۳۶.http://frooyesh.ir/article-1-5131-fa.html .
محمدعلی، سمیرا؛ معنویپور، داود؛ و صداقتیفرد، مجتبی (1399). ساخت ویژگیهای روانسنجی نسخة دانشجویی مقیاس انگیزش تحصیلی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، (4)14، 434-415.https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20084331.1399.14.4.4.8 .
نازیاب، کیانا؛ فتحآبادی، جلیل؛ و ابراهیمی، سارا (1403). رابطه سبکهای یادگیری و انگیزش تحصیلی با درگیری تحصیلی در بستر آموزش آنلاین. مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، (2)13، 203-185. .https://doi.org/10.48310/pma.2024.11812.3504
هاشمی نصرتآباد، تورج؛ بیرامی، منصور؛ واحدی، شهرام؛ و بیرامی، ناصر (1396). اثربخشی آموزش راهبردهای کمکخواهی در بهبود نشانههای استرس تحصیلی، عملکرد و انگیزش تحصیلی با تعدیلگری سبکهای اسنادی در دانشآموزان. راهبردهای شناختی در یادگیری، (8)5، 158-139.https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2017.11482.1423.
همتی، نگین؛ نوشادی، ناصر؛ و نیکدل، فریبرز (1397). ارائة مدل ساختاري اهداف پيشرفت و انگيزش تحصيلی با مشغوليت تحصيلی: ميانجیگري هيجانهاي پيشرفت.، مجلۀ مطالعات آموزشی و یادگیری، (2)10، 53-33.https://doi.org/10.22099/jsli.2019. 23157- 2058.
Bano, S., & Riaz, M. N. (2023). Moderating role of academic motivation and entitlement between motives of students and academic achievement among university students. The Journal of the Pakistan Medical Association, 73(4), 759-762. https://doi.org/10.47391/jpma.01016.
Chen, A., Xiang, M., Zhou, J., Jia, J., Shang, J., Li, X., ... & Fan, Y. (2025). Unpacking help-seeking process through multimodal learning analytics: A comparative study of ChatGPT vs Human expert. Computers & Education, 226, 105-198.https://doi.org/10.1016/j.compedu.2024.105198.
Cheng, R. (2025). Examining the Impact of Online Help-Seeking Strategies on Promoting EFL learners’ Self-Regulated and Collaborative Learning Skills, Language Learning Outcomes, and Perceptions in CALL Environments. Journal of Educational Computing Research, 63(1), 202-235. https://doi.org/10.1177/07356331241301226.
Dadandı, İ., & Yazıcı, H. (2024). Cognitive Ability or Motivation, or Both: An Integrative Path Analysis of the Interplay Between Two Key Factors in Academic Achievement. British Educational Research Journal, 50(5), 2342-2362. https://doi.org/10.1002/berj.4027.
Dai, Y., Lin, Z., & Liu, A. (2024). Facilitating Students’ Adaptive Help-seeking and Peer Interactions through an Analytics-enhanced Forum in Engineering Design Education. Procedia CIRP, 128, 292-297. https://doi.org/10.1016/j.procir.2024.06.024.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1980). Self-determination Theory: When Mind Mediates Behavior. The Journal of Mind and Behavior, 1(1), 33-43. http://www.jstor.org/stable/43852807.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination inhuman behavior. New York: Plenum Press. https://link.springer.com-/book/10.1007/978-1-4899-2271-7.
Eker, S., & Yildizli, H. (2025). The Effect of Perceived Parental Academic Involvement on Achievement: The Mediating Role of Academic Motivation. Psychology in the Schools. https://doi.org/10.1002/pits.70036.
Elfeky, A. I. M., & Elbyaly, M. Y. H. (2023). The effectiveness of virtual classrooms in developing academic motivation across gender groups. Annals of Forest Research, 66(1), 2005-2020. https://doi.org/10. 1122/-2167696820901626.
Federici, R. A., Skaalvik, E. M., & Tangen, T. N. (2015). Students’ perceptions of the goal structure in mathematics classrooms: Relations with goal orientations, mathematics anxiety, and help-seeking behavior. International Education Studies, 8(3), 146-158. http://dx.doi.org/10.5539/-ies.v8n3p146.
Jiang, X., & Yu, Z. (2025). Exploring the impact of learner-and peer-help seeking strategies on cognitive load reduction and self-regulated learning skills enhancement. Interactive Learning Environments, 1-20. https://doi.-org/10.1080/10494820.2025.2457352.
Karabenick, S. A. (2011). Classroom and technologysupported help seeking: The need for converging research paradigms. Learning and Instruction, 21(2), 290-296.https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2010.07.007.
Kuo, Y. C., Chen, Y. Y., & Chiu, Y. L. (2023). Online Academic Help-seeking of Medical Students: the Role of Learning Motivation. Journal of Medical Education, 27(2), 105-113. https://doi.org/10.6145/jme.202306_27-(2).0002.
Li, L., Peng, Z., Lu, L., Liao, L., & Li, H. (2020). Peer relationships, self-efficacy, academic motivation, and mathematics achievement in Zhuang adolescents: A moderated mediation model. Children and Youth Services Review, 118, 105358. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105358.
Mochiyama, F. (2025). Exploring motivation internalization in STEAM education through the lens of self-determination theory, Master's thesis, University of Oulu. https://urn.fi/URN:NBN:fi:oulu-202506184750.
Nawa, N. E., & Yamagishi, N. (2021). Enhanced academic motivation in university students following a 2-week online gratitude journal intervention. BMC Psychology, 9(71), 1-16. https://doi.org/10.1186/s-40359-021-%0900559-w.
Newman, R. S. (2006). Students' Adaptive and Nonadaptive Help Seeking in the Classroom: Implications for the Context of Peer Harassment. In S. A. Karabenick & R. S. Newman (Eds.), Help seeking in academic setting: Goals, groups, and contexts (pp. 225-258). Lawrence Erlbaum Associates Publishers. https://awspntest.apa.org/record/2006-03631-009.
Norder, W., de Boer, A., & Minnaert, A. (2025). Peer relations and motivation in special secondary education: Experiences of adolescents with social, emotional and behavioural difficulties. British Journal of Educational Psychology, 95(4),1176-1194. https://doi.org/10.1111/bjep.12773.
Quratulain, Y., Najma, R., & Muhammad Akhtar, K. (2025). Investigating The Impact of Motivational Theories On Students’ Academic Performances. Social Science Review Archives, 3(2), 1617-1623. https://doi.org/10.70670/sra.v3i2.784.
Ruihua, L., Che Hassan, N., & Saharuddin, N. (2025). Understanding academic help-seeking among first-generation college students: a pheno-menological approach. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1-12. https://doi.org/10.1057/s41599-024-04165-0.
Ruos, D., Em, S., Bamrungsin, P., & Khampirat, B. (2025). The impact of instructional behaviors on learning motivation via subjective task value in high school students in Cambodia. Scientific Reports, 15(1), 17344..https-://doi.org/10.1038/s41598-025-02147-z.
Ryan, A. M., Gheen, M. H., & Midgley, C. (1998). Why do some students avoid asking for help? An examination of the interplay among students' academic efficacy, teachers' social-emotional role, and the classroom goal structure. Journal of Educational Psychology, 90(3), 528. https://psy-cnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.90.3.528.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and Extrinsic Motivations: Classic Definitions and New Directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67. https://doi.org/https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020.
Schulz, A., & Voermanek, J. (2025). How do help-seeking and help-abuse affect learning achievement in an interactive learning environment?. Computers and Education Open, 8, 100247. https://doi.org/-10.1016/j.caeo.2025.100247.
Shafiei Sani, S., Mahoor, H., & Yamini, M. (2024). The Impact of Help-Seeking Training and Self-Compassion Training on Academic Achievement Motivation. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies, 5(2), 68-74. https://doi.org/10.61838/kman.jayps.5.2.8.
Sithaldeen, R., August, L., Phetlhu, O., & Kokolo, B. (2025). Fostering College Students’ Sense of Belonging by Building Help‐Seeking Behaviors in an Academic Recovery Program. New Directions for Higher Education, 2025(209), 9-14. https://doi.org/10.1002/he.20527.
Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Blais, M. R., Brière, N. M., Senecal, C., & Vallieres, E. F. (1992). The Academic Motivation Scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52(4), 1003-1017. https://psycnet.apa.org-/doi/10.1177/0013164492052004025.
Wole, F. T., Negasi, R. D., & Abebe, A. S. (2025). Academic help seeking behavior as a mediator of the relationship between social skill and mathematics achievement among primary school students. Scientific Reports, 15(1), 19533. https://doi.org/10.1038/s41598-025-99014-8.
Zimmerman, B. J. (2008). Investigating self-regulation and motivation: Historical background, methodological developments, and future prospects. American Educational Research Journal, 45(1), 166-183.https://doi.org/10.3102/0002831207312909.